Çölyak hastalığı, bağırsaklardahasarlar oluşturan dolayısıyla da besinlerin emilimini
engelleyen bir alerjik sindirim sistemi hastalığıdır. Bu hasara buğday, arpa, çavdar, yulaf gibi tahılların
içerisinde bulunan gluten isimli bir protein neden olmaktadır.
Hastalık yaşamın her hangi bir bölümünde ortaya çıkabilmektedir. Bazen bir ameliyat, doğum
sonrası, gebelik sürecinde, viral enfeksiyon ya da şiddetli duygusal stresten sonra tetiklenebildiği gibi
direkt çölyak hastalığı tablosuyla da ortaya çıkabilir. Günümüzde insanoğlunun en sık rastlanan
genetik hastalığı olarak kabul edilmektedir.
Çocuklarda özellikle karın ağrısı, karında şişlik, ishal, huzursuzluk, iştahsızlık,
enfeksiyonlarda artış ve gelişme geriliği, kusma, kilo alamama ve boy uzamasında yavaşlama gibi
tipik belirtilerle ortaya çıkabilir. İleri yaşlarda hastalığın belirtileri daha geniş bir yelpazeye
yayılır. Yetişkinlerde; karın bölgesinde öne doğru şişkinlik, yaşa göre kilo azlığı, kas zayıflığı,
kansızlık, dışkıda anormallik, büyük tuvalet ihtiyacının artması, ishal, kusma, bezginlik, nedeni
bilinmeyen karaciğer hastalıkları, ağız içinde oluşan aftlar, iştahsızlık, gaz şikayetleri, eklem ve kemik
ağrıları, sinirlilik, ciltte kaşıntılı döküntüler görülebilmektedir.
Çölyak hastaları için bilinen tek tedavi ömür boyu glutensiz diyettir.
Çölyak hastaları için güvenli yiyecekler:
Tüm sebzeler,tüm meyveler, tümbakliyatlar, tüm katkısızkatı ve sıvı yağlar, yumurta, bal, reçel, basit
toz şeker, zeytin, et, balık, tavuk, (Bu ürünler katkılı olmadıkları gibi daha önce unla yağda kızartılıp
işleme tabi tutulmamalıdır), una batırılmamış konserve çeşitleri,mısır, pirinç, patatesin hem kendileri
hem de unları besin hazırlamada kullanılabilir. Ayrıca kestane unu, nohut unu, soya unu, üzüm
çekirdeği unu da kullanılabilir. Evde çekilmiş güvenli baharatlar tüketilebilir.
Çölyak hastalığında tüketilmemesi gereken besinler:
-Buğday, arpa, çavdar ve yulaf katkılı her türlü ürün (un, bulgur, irmik, makarna, şehriye, kuskus,
ekmek, pasta, bisküvi, gofret, simit, kraker, dondurma külahı, unlu tatlılar, gluten içeren hazır salça,
ketçap, un ilave edilen çorbalar, soslar, tarhana, yarma gibi).
-Galeta ununa batırılarak kızartılmış tavuk veya balık gibi et ürünleri.
-Malt kullanılan içecekler, gluten içeren hazır çorbalar, köfte, pane harçları gibi hazır çeşniler.
-Sirke, çikolata, puding, sakız, ketçap, mayonez, dondurma gibi gıdaların bazılarında gluten
bulunabilmektedir. Bunlar yenilmeden önce muhakkak ürün hakkında bilgi edinilmelidir.
-Tuzlu, soslu kuruyemişler, gluten içeren unla yapıştırıldığı için yasaktır. Ancak bunların glutenle
işlem görmemiş hali, gluten içermeyen kuruyemişler serbesttir.
Glutensiz diyette ayrıca nelere dikkat edilir?
-Doğal gıdalara önem verilmelidir(süt-et-balık-yumurta-sebze-kurubaklagil-pirinç-mısır-patates).
-Okulda ve dışarıda yemek yerken dikkatli seçimler yapılmalıdır.
-Mısır unu ve pirinç unu kullanılırken içerisine buğday unu karışıp karışmadığına dikkat edilmelidir.
-Etiketsiz gıda tüketiminde çok dikkatli olunmalıdır.
-İlaçlar, kozmetik ürünleri, şampuan, kremler vb. gluten içerikleri yönünden dikkatli kullanılmalıdır.
-Pişirme ve hazırlık aşamasında güvenli gıdaların glutenli gıdalarla bulaş olmamasına dikkat
edilmelidir.
Hayat glutensiz de güzel der sağlıklı günler dileriz.
Dr. Miraç ÇAVDAR
İl Sağlık Müdürü
